Walk of wisdom: wat is dat eigenlijk, wijsheid?

Over een geel fietsje en een dikke hoody

Kennen jullie de Walk of Wisdom? Dit is een langeafstandswandelpad, een moderne pelgrimsroute van ongeveer 150 kilometer rond Nijmegen. De route nodigt uit om je voeten in beweging te zetten en tegelijk je geest ruimte te geven. Terwijl ik een van de etappes van deze wandelroute liep, kwam bij mij de vraag op: wat is eigenlijk wisdom, wat is wijsheid?

Zulke vraagstukken kun je bijvoorbeeld aan een wijs iemand stellen, nee, niet een iemand eigenlijk, maar iets dat praat als een iemand… of zoiets…: Chat GPT. Op mijn vraag; wat is wijsheid antwoordt Chat GPT -en ik citeer letterlijk- Ah, de klassieke vraag. “Wat is wijsheid?”, da’s er eentje waar filosofen zich al eeuwen het hoofd over breken. Op z’n simpelst gezegd: wijsheid is het vermogen om goed te oordelen en juist te handelen op basis van kennis, ervaring, en inzicht. Tot zover Chat GPT.

Wijsheid wordt dus omschreven als het vermogen om goed te oordelen en juist te handelen. Maar ja, wat is eigenlijk goed? En wat is juist? Kinderen hebben vaak een heel ander maatstaf van wat goed of juist is dan volwassenen. Hun onbevangenheid brengt hen soms in de meest hilarische situaties. Zo besloot mijn nichtje, toen ze vier jaar oud was, dat het wel zo wijs was om in haar eentje op haar kleine gele fietsje van Boxmeer naar haar opa en oma in Sint Anthonis te fietsen. Parmantig trapte ze over het industrieterrein Saxe Gotha, richting de grote rotonde. Oversteken deed ze niet, want dat vond ze te gevaarlijk. Terwijl ze onder het viaduct door reed, riep ze zo hard ze kon: “Opa en oma, ik kom er aan!” Was dit wijs? Volgens mijn nichtje JA, ze wilde toch naar opa en oma, en ze was heel wijs, niet overgestoken. Was dit wijs volgens heel volwassen Nederland: NEE, natuurlijk niet, het was levensgevaarlijk.

En mijn zoon, (een ondernemend kind dat nog voordat hij kon lopen het huis uit glipte en duimend op de Sambeekse Grotestraat werd aangetroffen. Die op zijn eerste dag op basisschool de Bolster al op de hoogste bol van het klimrek zat te zwaaien en toen ons huis in de steigers stond vanwege een schilderbeurt, door het raam via diezelfde steigers naar beneden klom) vond het een wijs idee om tijdens het spelen van verstoppertje op het dak van diezelfde Sambeekse school te kruipen. Een plek waar hij zeker niet werd gevonden door zijn zoekende kameraad. De perfecte plek dus zou je denken, maar of dit wijs was? Volgens de bezorgde juf die me belde over het voorval in ieder geval niet.

Ook pubers hebben zo hun eigen definitie van wijsheid, eentje die vaak haaks staat op die van hun ouders. Jij vindt het als ouder bijvoorbeeld heel erg wijs om op een informatieavond op school vragen te stellen, wanneer iets niet helemaal duidelijk is. Nou, geloof me, volgens een puber is dit een doodzonde en ben je echt niet wijs als je dat doet. Wat pubers daarentegen wel heel wijs vinden? Lege pakken terugzetten in de koelkast, de slaapkamervloeren bekleden met vuile of schone was, een dikke hoody aantrekken bij dertig graden, maar zonder jas de deur uit gaan als het vriest. En natuurlijk vooral niet reageren op de appjes of telefoontjes van hun moeder.

Op zoek naar een nog wijzer antwoord op de vraag wat wijsheid nu eigenlijk betekent, raadpleeg ik een andere informatiebron: Wikipedia. Daar lees ik dat wijsheid of levenswijsheid de kunst is om in alle levensomstandigheden juist te oordelen en te handelen. Alle levensomstandigheden? Jeetje, dat zijn er nogal wat. Is levenswijsheid niet gewoon weten dat er altijd één sok verdwijnt in de wasmachine, dat rookmelders steevast ’s nachts gaan piepen als de batterij leeg is. Dat je gegarandeerd knoeit als je een witte blouse aan hebt. Dat het verkeerslicht altijd op rood springt als je haast hebt. En dat de kassarij die jij kiest zonder uitzondering de langzaamste is? Tot een van deze wijsheden hoort zeker ook het gevalletje voetbalspullen-stress. Wanneer mijn jongens in hun jeugd na een voetbalwedstrijd of training bij VV Sambeek thuiskwamen, volgde er negen van de tien keer een appje in de groepsapp van het team: wie heeft mijn trainingsjas? Ik mis een voetbalschoen of ik heb een blauwe sok te veel in mijn tas.

Voor de zekerheid check ik nog even de oude wijze Van Dale, die zegt: 1 het wijs-zijn; inzicht en verstand. Tja, verstand, ook weer zo’n niet objectief begrip. William Shakespeare zei ooit; De dwaas denkt dat hij wijs is, maar de wijze weet dat hij een dwaas is. En inderdaad: we zeggen al snel als iemand uit de maat loopt; die spoort niet, die is niet wijs. Zo dacht ik laatst nog, toen ik een jongeman zag die keihard zingend door Nijmegen liep, die is echt nie wies. Maar wat is er heerlijker dan lekker doen waar je zin in hebt? En was ik de niet-wijze op dat moment omdat ik mijn mond hield terwijl ik ook zin had om te zingen? Dus… wanneer je mij binnenkort midden op het Pastoor de Vochtplein keihard hoort zingen.. sorry, daar had ik zin in.

Oké, resumé. Mijn wandeling; de Walk of wisdom zit er op. Wat ik heb ontdekt? Dat wijsheid niet zozeer draait om het kennen van de juiste antwoorden, maar eerder om het stellen van de juiste vragen, al is dat niet verstandig waar je pubers bij zijn.

Ik geloof dat wijsheid betekent: in beweging blijven, letterlijk én figuurlijk. Bereid zijn om te groeien, ook als je onderweg verdwaalt of struikelt. Of een sok verliest, of te veel hebt. Soms voelt het leven ook als zo’n langeafstandswandeling, je weet waar je begint, maar niet precies waar je uitkomt. En de blaren die je onderweg oploopt, blijken vaak de grootste leermeesters. En soms betekent wijsheid gewoon je eigen pad volgen. Of ben je dan juist eigenwijs? Ai, Ik denk dat zelfs ChatGPT gaat crashen bij al deze vragen.

Wanda Havens
[email protected]