Het is tijd om naar jezelf te luisteren – interview

De kunst van het leven is niets anders dan gebruik te maken van de personen aan wie we lijden.
Marcel Proust.

Pijn, leed, tegenspoed – wie het overkomt, wil er meestal zo snel mogelijk vanaf. Maar je kunt er als mens ook aan groeien, stelt René van Nieuwkuijk (1955), maatschappelijk werker en een van onze markeerders.

Ik liep met hem zijn favoriete stukje Walk of Wisdom (Landgoed Holdeurn en de Waldgraaf, routekaart 7). Hieronder mijn weergave van wat hij me vertelde. Op zijn verzoek liepen we tegen de richting in!

“Ik denk dat we in het leven meer leren van dingen die pijn doen of onwenselijk zijn dan van leuke dingen. Pijn of ongeluk steken een stok in het wiel van je patronen, je voertuig valt stil en verwachtingen vallen in duigen: je oude leven is ten einde. Dat doet een groot appèl op je vindingrijkheid.

Natuurlijk, als ik een instrument leer bespelen, heb ik plezier nodig om het vol te houden. Ik heb het dan ook niet over een absolute waarheid, maar over levenslessen. Als de pijn er is, kan die je in contact brengen met je gevoelsleven. Je komt dan op het spoor van het leven zelf, je moet echt durven voelen om uit te vinden waar dat spoor naar toe leidt. De route wordt pas duidelijk achteraf, een beetje zoals een kunstenaar vanuit inspiratie ontdekt hoe een werk eruit komt te zien. Een boeiend proces.

Dat het ook een moeilijk proces is, weet ik maar al te goed. Ik heb vanaf mijn negentiende jarenlang een dubbelleven geleid dat mijn adolescentie heeft verwoest. Aan de buitenkant was ik een normale jongen die vriendinnetjes had – waaronder mijn huidige vrouw – maar verborgen voor bijna iedereen had ik daarnaast een heel ander leven. Verlokkend en spannend in het begin, maar ik was niet in staat tot open en eerlijke relaties en toen ik helemaal klem kwam te zitten, stond ik er alleen voor. Ik durfde niemand in vertrouwen te nemen. Gelukkig waren er uiteindelijk liefdevolle mensen die me opvingen en weer op de juiste weg brachten.

In het geluk dat ik nu met mijn vrouw beleef, is de pijn een onderdeel. Ik heb in de worsteling een rijk gevoelsleven ontwikkeld. Ik heb een stuk loutering en vergeving ervaren. Ik heb in diepe eenzaamheid het zwijgen geleerd. 

De hulp komt van het leven zelf

Misschien heeft het met levensfase te maken. Mijn jongste kleinzoon kreeg laatst het advies om naar een andere school te gaan, omdat hij daar meer lol zou hebben en dus beter zou kunnen leren. Bij mensen boven de 45 of 50 zie ik juist levensvragen naar boven komen die te maken hebben met pijn. In een samenleving die gericht is op lol, krijg je nogal wat voor de kiezen als je in een situatie terecht komt die niet zo leuk is en dat ook niet een-twee-drie wordt. Vroeg of laat komt iedereen er wel in terecht. Bijna altijd komt na het leed de vraag: hoe ga ik verder?

Wat mij opvalt in mijn werk is dat we in deze overgeorganiseerde maatschappij geen specialisme hebben voor levensvragen. Ik zie dat huisartsen vaak psychologen hiervoor gebruiken, maar veel psychologen zijn in hun opleiding niet toegerust op de begeleiding van levensvragen, dat is een ander specialisme. Ik probeer mensen meestal dan ook uit die praktijken te krijgen, want ze schieten er geen zak mee op.

Veel psychologen en maatschappelijk werkers verdoen hun tijd met gesprekken waar iets anders nodig is. Een stukje levenskunst. Eenzaamheid is daarbij niet alleen het probleem, het is ook waar ‘het’ gebeurt, waar je aan het leven groeit. Het is een tijd om naar jezelf te luisteren, om te voelen wat klopt en er daarna naar te handelen. Dat kun je als begeleider stimuleren, maar de mensen zullen zelf in beweging moeten komen. De hulp moet van het leven komen en niet van mensen.

De kracht van verhalen

In 2016 heb ik de Walk of Wisdom gelopen onder begeleiding van een coach. De coach liep het eerste en laatste stuk mee op en we hebben halverwege samen ergens gegeten. Ik zat in die tijd vast op mijn werk en tijdens het lopen kwam ik erachter dat ik ook in mijn werk de levenskunstenaar meer naar boven wilde halen.

Na afloop van mijn tocht ben ik naar mijn baas gegaan en daar is het “centrum voor aandacht” uit gekomen. We zijn nog in de beginfase, maar ik zie het als een plek binnen het maatschappelijk werk waar ruimte is voor levensvragen en verhalen. Iemands levensverhaal is een model om ervaringen te situeren. Het helpt bij de betekenisgeving van je leven. Je komt jezelf nabij en door het verhaal met anderen te delen, laat je ook hen nabij komen.

Je moet je verhaal natuurlijk wel eerlijk vertellen! Mijn vader hield net als ik van schrijven en heeft aan het eind van zijn leven zijn levensverhaal opgeschreven. Hij heeft met ons, zijn kinderen, gedeeld. Het bleek echter een gepoetst verhaal. Belangrijke negatieve gebeurtenissen had hij eruit weggelaten. Heel herkenbaar voor mij natuurlijk. En menselijk: we doen het allemaal. Maar wie pijnlijke gebeurtenissen niet wil of durft aan te kijken, sluit wegen af voor groei. Door gesoigneerde verhalen over jezelf aan anderen te vertellen, sluit je je af voor werkelijk contact. Die les heb ik wel geleerd.

Wens

Ik zou het mooi vinden als de Walk of Wisdom verder uitgroeit tot een plek om levenvragen te onderzoeken. Het lopen brengt mensen letterlijk in beweging en jullie verhalenmiddag eind oktober was een goede gelegenheid om je ervaring te delen in een intieme sfeer. Daarmee krijgt de Walk of Wisdom een ziel en wordt ze meer dan alleen een wandelroute. Zo doe je de wereld iets goeds cadeau. Daar werk ik graag aan mee. ‘
————
Opmerkelijk: tegen het eind van de wandeling passeerden we in een muisstil landschap een groen, heuvelachtig veld waarop witte koeien aan het grazen waren. Het had geregend en er lagen her en der poelen modder tussen het gras. De modder zat tot hoog op de poten van de koeien en het leek alsof ze sierlijke, zwarte kousen aan hadden. Een schilderachtig plaatje.

René: ‘een mooie metafoor voor wat ik mijn adolescentie heb meegemaakt. De heuvel is het verlokkende uitzicht, maar als je eenmaal boven bent, blijk je tot aan de knieen in de modder te staan. Kom daar maar eens ongeschonden uit.’ Dat hoeft dus niet. Wie zijn pijn durft te dragen, staat er waardig op.

Zondag 3 december begeleidt René een stiltewandeling op de Walk of Wisdom met als thema: slalom langs lijnen van lijden en licht. Meer informatie