Artikel in Omnes, tijdschrift pelgrimswegen naar Rome

 Een leuk artikel over de Walk of Wisdom in Omnes een tijdschrift voor pelgrims naar Rome

  Wandelwijsheid rond Nijmegen

 

door Ruud Bruggeman

Een maand vóór de start van de Vierdaagse ben ik op weg naar Nijmegen, naar de opening van de start van een ander soort wandeling: een hele nieuwe pelgrimsroute, de Walk of Wisdom. Een rondwandeling van 136 km rond Nijmegen, als begin van – zo wordt het aangekondigd –  een nieuwe wereldwijde pelgrimsroute.

Mijn trein rijdt de stad binnen, over de Waal, met uitzicht op de gloednieuwe wonderschone Waalbrug ‘De Oversteek’, die naar mij later zal blijken ook een plaats heeft in deze route.

De hoog boven de stad uittorenende Stevenskerk is afgeladen vol. De eerste 66 pelgrims zitten onder grote belangstelling klaar om deze route voor de eerste keer te gaan lopen. Er is een feestelijk openingsprogramma met veel muziek, dans over Mariken van Nimwegen,  feesttoespraken van Jan Terlouw, Désanne van Brederode, de burgemeester van Nijmegen, een imam, en natuurlijk ook van de ontwerper van deze route, Damiaan Messing. Met ook – in deze stad van het wereldberoemde middeleeuwse getijdenboek ‘Les Très Riches Heures de Duc de Berry’ van de gebroeders Van Limburg, in Museum Het Valkhof – de presentatie van een nieuw, eigentijds getijdenboek ‘Seizoenen van het Leven; hedendaags getijden- en pelgrimsboek’.

Alles meer dan intrigerend genoeg voor mij om hier meer over te willen horen van de bedenker van dit alles. Ik spreek een week later met Damiaan in zijn werkruimte in de prachtige oude villa ‘Huize Wylerberg’, gelegen bovenop de gelijknamige berg met weids uitzicht over de Ooijpolder. De villa is eigendom van de Stichting Natuurmonumenten, die hem gratis werkruimte ter beschikking heeft gesteld voor dit project.

Wat bezielt jou om een hele nieuwe pelgrimsroute te maken?

Damiaan vertelt, hoe hij al van jongs af aan op zoek was hoe hij iets goeds aan de wereld kon bijdragen. Zo maakt hij kennis met religieuze stromingen, maar ook met marxistische, ecologische en globaliseringsbewegingen.  Vaak ziet hij daar mooie idealen, maar ook starheid en overtuigdheid van het eigen gelijk. Veel idealen, maar ook veel tegenstellingen en strijd. Voor hem leidt het op die manier niet naar waarden als heelheid, eenheid, verbinding, vrede. Grootse systemen leiden voor hem al gauw naar het gebod: “Gij zult veranderen, en als jij dat niet wil deug je niet!” En dat werkt niet.

Bij een studie Religiewetenschappen komt hij in aanraking met het vak Rituele Studies. Daar leert hij over de kracht van rituelen om mensen te inspireren, kracht te geven en te verbinden in plaats van te verdelen. Een ritueel blijkt echt te kunnen werken. Maar dan moet het voldoende open zijn voor ieders eigen ervaring, voldoende concreet om niet te vaag te zijn en ook aansluiten bij het dagelijkse leven. Eigen ervaring als uitgangspunt. Wàt je ook gelooft of doet, ieder mens heeft in zijn leven wel ervaringen waar hij een stukje wijzer van kan worden. Damiaan zoekt naar hoe een mens zijn eigen wijsheid  kan laten groeien met behulp van rituelen. En zo komt hij uiteindelijk uit bij lopen, bij pelgrimeren, als een goed middel daarvoor.

Ik zou zijn pad dus eigenlijk ook wel een Walk of your own wisdom kunnen noemen.

Het ritueel van pelgrimeren komt in alle religies voor. Damiaan zegt: uit je dagelijkse ritme stappen, vaak op sleutelmomenten in je leven, ontmoetingen met anderen,  in de natuur zijn, lijfelijk bezig zijn, fysieke beproevingen: het doet wat met je! Ook ecologisch werkt het: je merkt hoe weinig je nodig hebt om echt gelukkig te zijn.

Hij ziet dat mensen er ook behoefte aan hebben. Ze zijn blij met rituelen en ontlenen er kracht en inspiratie aan. Zie bijvoorbeeld hoe belangrijk die ook zijn op de pelgrimsroutes naar Santiago en Rome, zoals het pelgrimspaspoort met zijn stempels, de oorkonde bij het bereiken van het einddoel, de schelp of het vaantje aan de rugzak, het neerleggen van je steentje bij het Cruz del Ferro. Je blijft individu en kiest er zelf voor om er al dan niet aan mee te doen. En tegelijk word je erdoor verbonden met een gemeenschap die je daarin mede draagt.

Damiaan kiest dus voor het maken van een pelgrimsroute. Niet gelijk met grootse ideeën; die heeft hij wel, met zijn wereldwijde plannen, maar eerst klein beginnen en kijken of en hoe het zich organisch verder kan gaan ontwikkelen.

Rituelen en symbolen op deze Walk of Wisdom

Hij is op zoek gegaan naar een zo mooi mogelijke wandeling van een paar dagen bij Nijmegen. Het Streekpad Nijmegen blijkt een goede basis daarvoor, maar hij neemt in zijn route ook veel andere paden op om tot het mooiste resultaat te komen met de meest diverse landschappen; hoge heuvels, oude bossen, moeras en hei, weilanden, rivierlandschap, boerenlandpaden, bedevaartplaatsen, oude stadjes en dorpjes.

Als een plan goed is, gaat het bruisen en komen er ook van alle kanten medewerking en hulp en ideeën, ook voor rituelen, naar je toe. En zo gaat het dus ook bij dit project van Damiaan.

Pelgrimsveter. Een idee van zijn vriendin Manja. Het is een leren schoenveter die pelgrims aan het begin van de route krijgen, met een metalen ring met hun  inschrijvingsnummer. In elk van de 11 gemeenten op de route zijn er adressen waar de pelgrim een plastic vogelringetje kan ophalen met de naam van de gemeente erin, om dat aan de veter te bevestigen. Aan het eind van de route kan zo worden aangetoond dat de hele route is gelopen. Een nieuw soort pelgrimspas dus. Het blijkt al direct bij de start van de route een enorme hit onder de pelgrims.

Icoon. Bij het uitzetten van de route komt hij in contact met de kunstenaars Huib en Adelheid Kortekaas. Die zijn enthousiast over zijn plan en ontwerpen voor hem gratis deze icoon: een pelgrimsafbeelding als kiemplant. Die  staat voor de gedachte dat alle mensen een zaailing zijn van de aarde met ieder een eigen, unieke kiemkracht. Pelgrimeren nodigt uit om je wijsheid te laten groeien en bloeien. Het kiemplantje symboliseert dat. Het hele leven is eigenlijk één grote walk of wisdom; je maakt zoveel mee wat je wijzer kan maken, maar vaak ontbreekt de tijd en ruimte om erbij stil te staan en te overdenken. Daar biedt deze walk mogelijkheden voor.

Iedere loper krijgt aan het begin van de route een exemplaar van deze afbeelding om het op tas of jas te spelden. En de icoon komt ook terug als routemarkering.

Pelgrimsgetijdenboek. Damiaan raakt ook in gesprek met een Nijmeegse galeriehouder die o.a. activiteiten ontwikkelt rond het oude getijdenboek van de Duc de Berry. Een getijdenboek was van oudsher bedoeld voor leken om méé te kunnen bidden op de gebedstijden van de monniken, vaak kostbaar geïllustreerd met de prachtigste miniaturen. Al pratende wordt het idee geboren van het maken van een modern, hedendaags getijdenboek.

Zo ontstaat de publicatie van ‘Seizoenen van het leven’. Het is nu bij de ingebruikname van de route voor het eerst gepubliceerd, een prachtig verzorgde en geïllustreerde uitgave. Bekende en inspirerende Nederlanders schreven hierin een pagina over een voor hen belangrijke levenservaring. Het is de bedoeling dat de pelgrims zelf na het lopen ook een bijdrage over hun eigen ervaringen kunnen insturen. Daaruit kan dan elke 2 of 3 jaar een volgend getijdenboek worden samengesteld.

Vasten. De bestuursvoorzitter van de Vierdaagsefeesten heeft de Walk ook gelopen en was enthousiast over de combinatie van feesten en bezinning, zoals ook carnaval en de 40-daagse vasten vroeger onverbrekelijk  bij elkaar hoorden.

Damiaan ziet in deze Walk – naast het feest van het lopen – ook de waarde van een soort vasten: het zo min mogelijk gebruiken van je smartphone en internet. Dit om een aantal dagen bij jezelf te blijven zonder afleiding van de dagelijkse drukte. Dat  moet natuurlijk niet als dwingend worden ervaren: wie wil bellen, sms-en, app-en of internetten, moet dat met een gerust hart doen. Maar de uitdaging is er niet zonder reden. Hij ziet het als een soort 21^e eeuwse vorm van vasten.

Mariken en Moenen. De route voert bij het begin langs het beeld van Mariken van Nimwegen. Dat is een bekend oudnederlands mirakelspel uit de 16^e eeuw. Mariken heeft in haar wanhoop een verbond met de duivel Moenen gesloten, en leidt een zondig leven. Nadien komt ze tot inkeer en gaat in haar leven doen wat ze echt van waarde vindt. Inspiratie ook voor pelgrims?

De route eindigt bij het beeld van Moenen voor de Stevenskerk, als een herinnering dat ook na de pelgrimstocht aandacht en oplettendheid onverminderd nodig blijven.

De Oversteek. Tegen het einde van de laatste etappe gaat de route over de prachtige nieuwe Waalbrug ‘De Oversteek’. In die brug is een symbool / ritueel opgenomen ter herinnering aan de oversteek van de Waal op die plek door geallieerde militairen in september 1944 bij de operatie Market Garden, waarbij 48 man zijn gesneuveld.

Ter herdenking daaraan gaan nu op die brug bij zonsondergang 48 paren lampen in langzaam wandeltempo één voor één aan. Als eerbetoon aan hen wordt daar dagelijks de Sunset March gelopen over de brug bij het aangaan van de lantaarns. Het lijkt Damiaan een mooi ritueel als de pelgrim op het einde van zijn laatste etappe daar ook in meeloopt.

Zelf je eigen getijdenboek maken. Als je pelgrimeert, is er vaak wel een thema dat speciaal je aandacht heeft. Daar kun je dan tijdens of na afloop je eigen tekst over maken, met bijv. foto’s van kunstwerken die je aanspreken, of eigen foto’s, met ook gedachten van anderen over dat thema, of je eigen gedachten. Iets wat je desgewenst ook kan uitdelen aan familie of vrienden.

Een wereldwijd pelgrimspad?

In de aankondiging van dit pelgrimspad wordt gesproken over een wereldwijd pad.  Hoe ziet Damiaan de uitbreiding hiervan naar de rest van de wereld?

Het lijkt hem goed om eerst dit pad in een jaar of twee, drie verder tot ontwikkeling laten komen. Het heeft tijd nodig om uit te groeien, het is een pioniersroute. Maar hij hoopt op termijn ook op een verspreiding van dit initiatief naar steeds meer landen, als teken van verbinding tussen mensen en landen. Al die paden kunnen dan in verbinding staan met elkaar, en zo een steeds meer landen omvattend netwerk van Walks of Wisdom creëren. Daar wil hij aan meewerken, en zijn expertise met dit pad daarvoor beschikbaar stellen. Er is al in verschillende landen belangstelling voor getoond, en hij verwacht, dat naarmate dit pad  bekender wordt, die belangstelling ook weer verder zal groeien.

 

Damiaan is duidelijk een man die bruist van de ideeën, en die ook in staat blijkt om die met dit pad tot uitvoering te brengen. Ik wens hem veel succes met de verdere ontwikkeling van zijn inspirerende project!